شرایط استجابت و موانع دعا و نیایش

از مسائل مهمي كه جزء نيازهاي انسان محسوب ميشود دعا و نيايش است و درست مثل خداجويي از فطرت و ضمير آدمي نشأت ميگيرد. وقتي سير و سياحتي به اين كره خاكي ميكنيم و با ملت هاي مختلف و اديان گوناگون و سنن و رسوم متفاوت آنها روبرو ميشويم، ميبينيم كه هر كدام براي خود اوراد و اذكار و دعاهاي مخصوصي دارند و هيچ جاي دنيا را نمييابيم كه مردمش از دعا جدا وبينياز باشند. حتي آنها كه بت ميپرستند در معابدشان با تمام قد به خاك ميافتند و دعا ميخوانند. بنابراين دعا جزء نكات جدي و فطري ماست، ولي جاي اين گفت وگو هست كه چگونه دعا كنيم و در برابر چه كسي دعا نماييم و بالاخره مسير صحيح دعا كدام است؟

پاسخ به اينها در بحثهاي ما روشن خواهد شد. قرآن شريف كه چيزي را فرو گذار نكرده و جامعيت آن بر كسي پوشيده نيست، در تمامي مسائل مربوط به دعا، رهنمودهاي بسيار روشن و جالبي را فرموده و در اين جا كه محور سخن درباره لزوم و ضرورت دعاست به دو آيه اشاره ميشود تا فطرت هاي خفته و آشفته در خواب بيدار شوند و بيش از پيش به اين مهم بپردازند. «قُلْ ما يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّي لَوْ لا دُعاؤُكُمْ» بگو اگر دعايتان نباشد پروردگار من اعتنايي به شما ندارد. «وَ قالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِينَ» يعني پروردگارتان گفته: مرا بخوانيد تا اجابتتان كنم كساني كه از پرستيدن من كبر ميورزند به خواري به جهنم وارد خواهند شد. امام محمد باقر ـ عليه السّلام ـ در تفسير و تبيين اين دو آيه چنين فرموده است: منظور از كلام خداوند كه ميفرمايد: إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ... دعاست كه برترين عبادت دعا ميباشد. و از آن گرامي سؤال شد آيا زياد قرآن خواندن بهتر است يا زياد دعا كردن. امام ـ عليه السّلام ـ فرمود: دعا خواندن، آيا نشنيدهاي كه خداوند متعال ميفرمايد: «قُلْ ما يَعْبَؤُا بِكُمْ...» بگو اگر دعايتان نباشد پروردگار من به شما اعتنايي ندارد.